Hakem yanıt mektubu, dergiye gönderilen bir makale için hakemlerden gelen düzeltme taleplerine yazarın tek tek yanıt verdiği ve yapılan değişiklikleri gösterdiği metindir. Uluslararası yayın dünyasında “response to reviewers” ya da “response letter” olarak da bilinen bu metin, revize edilmiş makale ile birlikte dergi editörüne gönderilmektedir. Revizyon sürecinin olumlu sonuçlanmasında makalede yapılan düzeltmeler kadar bu düzeltmelerin editöre ve hakemlere nasıl aktarıldığı da belirleyici olmaktadır.
Pek çok yazar hakem yorumlarını aldıktan sonra bütün dikkatini makaleye vermekte, yanıt mektubunu ise son günlerde aceleyle yazmaktadır. Oysa hakem, revize edilen makaleyi çoğu zaman önce yanıt mektubu üzerinden okumaktadır. Bu yazıda hakem yanıt mektubunun nasıl yazılacağı, hangi bölümlerden oluştuğu ve yazarların sık yaptığı hatalar ele alınmaktadır.
Hakem Yanıt Mektubu Nedir?
Hakemli dergilerde değerlendirme sonucu genellikle kabul, küçük düzeltme (minor revision), büyük düzeltme (major revision) ya da ret şeklinde bildirilmektedir. Düzeltme kararı verilen makalelerde yazardan, hakemlerin yorumlarını dikkate alarak makaleyi yeniden düzenlemesi ve her yoruma nasıl karşılık verdiğini açıklaması beklenmektedir. Bu açıklamaların yer aldığı metin hakem yanıt mektubudur.
Yanıt mektubu bir savunma metni değildir. Mektubun amacı, hakemin dile getirdiği her noktanın dikkate alındığını göstermek ve yapılan değişikliklerin makalenin neresinde bulunduğunu açık bir şekilde belirtmektir. Yazarın bir talebe katılmadığı durumlarda bile hakem, bu tercihin gerekçesini bilimsel ve saygılı bir dille okuyabilmelidir.
Hakem Yanıt Mektubu Hangi Bölümlerden Oluşur?
Dergilerin bir kısmı yanıt mektubu için hazır bir şablon ya da form sunmaktadır. Böyle bir şablon varsa ona uyulması gerekir. Şablon bulunmayan durumlarda yanıt mektubu genel olarak üç bölümden oluşmaktadır.
Editöre hitap ve genel açıklama
Mektup, dergi editörüne yapılan kısa bir hitapla başlamaktadır. Bu bölümde makalenin başlığı ve dergi tarafından verilen makale numarası belirtilir, editöre ve hakemlere değerlendirmeleri için teşekkür edilir. Ardından revizyonda yapılan temel değişiklikler birkaç cümleyle özetlenir. Bu özet, editörün mektubun tamamını okumadan revizyonun kapsamını görmesini sağlamaktadır.
Yorumlara tek tek yanıt
Mektubun asıl bölümü, her hakemin yorumlarına ayrı ayrı verilen yanıtlardan oluşmaktadır. Hakemler “Hakem 1”, “Hakem 2” şeklinde ayrı başlıklar altında ele alınır ve her yorum numaralandırılır. Her maddede önce hakemin yorumu olduğu gibi aktarılır, ardından yazarın yanıtı ve yapılan değişikliğin makaledeki yeri verilir.
Kapanış
Mektup, revize edilen makalenin yeniden değerlendirmeye sunulduğunu belirten kısa bir kapanış cümlesi ve sorumlu yazarın bilgileriyle sona ermektedir.
Hakem Yorumlarına Yanıt Verirken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Her yoruma yanıt verilmelidir
Yanıt mektubunda en sık karşılaşılan sorun, bazı yorumların yanıtsız bırakılmasıdır. Yazarın küçük ya da önemsiz gördüğü bir yorum hakem için önemli olabilir. Yazım hatalarına ilişkin bir uyarı bile “Teşekkür ederiz, ilgili hatalar düzeltilmiştir.” gibi kısa bir cümleyle yanıtlanmalıdır. Hakem, yorumlarından birinin atlandığını fark ettiğinde mektubun geri kalanını da daha eleştirel bir gözle okumaktadır.
Değişikliğin yeri açıkça gösterilmelidir
“Gerekli düzeltme yapılmıştır” şeklindeki yanıtlar, hakemi makalenin içinde değişikliği aramak zorunda bırakmaktadır. Bunun yerine değişikliğin hangi sayfada, hangi satırda ya da hangi bölümde yapıldığı belirtilmeli, mümkünse eklenen ya da değiştirilen cümle mektupta da aktarılmalıdır. Birçok dergi, revize edilen metinde değişikliklerin değişiklik izleme özelliğiyle ya da farklı renkte gösterilmesini istemektedir. Derginin bu konudaki yönergesi gönderimden önce mutlaka kontrol edilmelidir.
Katılmadığınız yorumlar gerekçelendirilmelidir
Yazarın her hakem yorumunu kabul etmesi zorunlu değildir. Bir talebin araştırmanın kapsamı dışında kalması, verilerin önerilen analize uygun olmaması ya da istenen değişikliğin bulguları yanlış yansıtacak olması gibi durumlarda yazar talebi yerine getirmeyebilir. Ancak bu durumda gerekçe, kaynaklara ve araştırmanın verilerine dayanılarak açıklanmalıdır. “Hakemin önerisini dikkatle değerlendirdik; ancak…” gibi bir girişle başlayan kısa ve kanıta dayalı bir açıklama, itirazın kabul görme olasılığını artırmaktadır.
Üslup saygılı ve sade olmalıdır
Hakem yorumları bazen sert bir dille yazılmış olabilir. Yanıt mektubunda bu sertliğe karşılık verilmemesi ve kişisel algılanabilecek ifadelerden kaçınılması gerekmektedir. Her yanıtın başında uzun teşekkür ifadelerine yer vermek de gereksizdir; mektubun başında yapılan genel bir teşekkür çoğu zaman yeterli olmaktadır. Yanıtların kısa, açık ve doğrudan olması hakemin işini kolaylaştırmaktadır.
Hakemler arasındaki çelişkiler editöre bildirilmelidir
Farklı hakemlerin birbiriyle çelişen taleplerde bulunduğu durumlarla sıkça karşılaşılmaktadır. Örneğin bir hakem bir bölümün kısaltılmasını isterken diğeri aynı bölümün genişletilmesini önerebilir. Bu gibi durumlarda yazarın hangi yolu neden tercih ettiğini açıklaması ve gerektiğinde konuyu editörün değerlendirmesine sunması uygun olmaktadır.
Örnek Bir Yanıt Nasıl Olmalıdır?
Aşağıda, hakemin örneklemin belirlenmesine ilişkin bir yorumuna verilen yanıt için örnek bir yapı yer almaktadır:
Hakem 2, Yorum 3: Örneklemin nasıl belirlendiği yeterince açık değildir.
Yanıt: Bu uyarı için teşekkür ederiz. Yöntem bölümüne örneklemin belirlenme sürecini açıklayan bir paragraf eklenmiştir. Bu paragrafta örneklem büyüklüğünün belirlenmesinde kullanılan ölçütler ve katılımcıların seçilme biçimi ayrıntılı olarak açıklanmıştır (s. 7, satır 142-155).
Bu örnekte yanıt; yorumun kabul edildiğini, ne yapıldığını ve değişikliğin yerini birlikte göstermektedir. Hakemin değişikliği bulmak için makaleyi baştan okumasına gerek kalmamaktadır.
Yanıt Mektubunda Sık Yapılan Hatalar
- Hakem yorumlarını özetleyerek ya da değiştirerek aktarmak
- Birden fazla yorumu tek bir yanıtta birleştirerek bazı noktaları açıkta bırakmak
- Değişikliğin makaledeki yerini belirtmemek
- Makalede yapılmayan bir değişikliği yapılmış gibi göstermek
- Hakemin yorumu yanlış anladığını ima eden ifadeler kullanmak
- Revize edilen makale ile yanıt mektubundaki sayfa ve satır numaralarının birbirini tutmaması
Son maddede belirtilen sorun özellikle dikkat gerektirmektedir. Makale üzerinde son düzeltmeler yapıldıktan sonra satır numaraları kayabilmekte, mektupta verilen yerler yanlış hale gelebilmektedir. Bu nedenle yanıt mektubu, makalenin son halinden sonra bir kez daha kontrol edilmelidir.
İngilizce Yanıt Mektuplarında Dil
Uluslararası dergilere gönderilen makalelerde yanıt mektubu da İngilizce yazılmaktadır. Bu mektuplarda dilin akademik ve kibar olması kadar açık olması da önem taşımaktadır. Türkçe düşünülerek kurulan uzun cümleler, hakemin yanıtı yanlış anlamasına yol açabilmektedir. “We have revised…”, “As suggested by the reviewer…” gibi yerleşik kalıpların yerinde kullanılması ve her yanıtın birkaç cümleyle sınırlı tutulması okunurluğu artırmaktadır.
Hakem Düzeltmelerinde Redaksiyon Desteği
Revizyon sürecinde makaleye eklenen yeni paragrafların metnin geri kalanıyla aynı dil ve üslup düzeyinde olması gerekmektedir. Kısa sürede yapılan eklemelerde bu uyum çoğu zaman bozulmaktadır. Redaksiyon.Net ekibi tarafından sunulan hakem düzeltmeleri ve yanıt mektubu hizmetinde revize edilen makale ve yanıt mektubu birlikte okunmakta, mektupta belirtilen değişikliklerin makaledeki karşılıkları tek tek kontrol edilmektedir. Hakem yorumlarına verilen yanıtların bilimsel içeriği her zaman yazara aittir; editörlerimiz bu yanıtların açık, tutarlı ve akademik üsluba uygun bir dille ifade edilmesine yardımcı olmaktadır.
