Yüksek lisans ve özellikle doktora tezlerinin kitap olarak yayımlanması, akademisyenler arasında yaygın bir tercihtir. Yıllar süren bir çalışmanın ürünü olan tez, kitap haline getirildiğinde daha geniş bir okur kitlesine ulaşabilmektedir. Ancak tezden kitap hazırlamak, tezin kapağını değiştirip yayınevine göndermekten çok daha fazlasını gerektirmektedir.
Tez ve kitap, farklı amaçlarla ve farklı okurlar için yazılan metinlerdir. Tez, bir jüriye yazarın araştırma yapabilme yeterliğini kanıtlamak amacıyla yazılmaktadır. Kitap ise konuya ilgi duyan okurlara bir bilgi ya da bakış açısı sunmayı amaçlamaktadır. Bu yazıda bir tezi kitaba dönüştürürken dikkat edilmesi gereken noktalar ele alınmaktadır.
Tez Dili ile Kitap Dili Arasındaki Fark
Tezlerde yazar, bilgisini ve yöntemini jüriye kanıtlamak durumunda olduğu için her adımı ayrıntılı bir şekilde açıklamaktadır. Alanyazın özetleri uzun tutulmakta, her bölümün başında ve sonunda özetlere yer verilmekte, aynı bilgi farklı bölümlerde tekrarlanmaktadır. Kitapta ise bu ayrıntıların önemli bir kısmı okurun dikkatini dağıtmaktadır.
Tezden kitaba geçişte “Bu bölümde … ele alınacaktır”, “Yukarıda da belirtildiği gibi” gibi yönlendirme ifadelerinin azaltılması, kanıtlama kaygısıyla yazılmış uzun açıklamaların sadeleştirilmesi ve anlatımın okuru konunun içine çeken bir akışa kavuşturulması gerekmektedir.
Bölümler Nasıl Yeniden Düzenlenmelidir?
Giriş
Tezin giriş bölümü çoğu zaman problem durumu, araştırmanın amacı, önemi, sayıltılar, sınırlılıklar ve tanımlar gibi alt başlıklardan oluşmaktadır. Kitapta bu yapının yerine konunun neden önemli olduğunu ve kitabın okura ne sunduğunu anlatan akıcı bir giriş yazılması uygun olmaktadır.
Kuramsal çerçeve ve alanyazın
Tezlerde alanyazın bölümü genellikle tezin en uzun bölümüdür. Kitapta bu bölümün kısaltılması, araştırmayla doğrudan ilgili olmayan çalışmaların çıkarılması ve alanyazının kitabın ana sorusu etrafında yeniden örgütlenmesi gerekmektedir. Her çalışmanın tek tek özetlendiği bir yapı yerine, çalışmaların birbiriyle ilişkilendirildiği bir anlatım tercih edilmelidir.
Yöntem
Kitabın okur kitlesine bağlı olarak yöntem bölümü kısaltılabilir ya da ayrıntıları kitabın sonundaki eklere taşınabilir. Ölçme araçlarının geçerlik ve güvenirlik çalışmaları gibi teknik ayrıntılar, metnin akışını bozmadan eklerde verilebilmektedir.
Bulgular ve tartışma
Tezlerde bulgular ve tartışma çoğu zaman ayrı bölümlerde ele alınmaktadır. Kitapta ise bulguların konu başlıkları altında toplanması ve her başlıkta bulguların yorumuyla birlikte sunulması okur açısından daha anlaşılır olabilmektedir. Çok sayıda tablonun yer aldığı bölümlerde temel tabloların metinde bırakılması, diğerlerinin eklere taşınması önerilmektedir.
Başlık Seçimi
Tez başlıkları, araştırmanın değişkenlerini, örneklemini ve yöntemini içeren uzun başlıklardır. “X İlindeki Ortaokul Öğretmenlerinin Örgütsel Bağlılık Düzeylerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi” gibi bir başlık tez için uygun olsa da kitap için okurun ilgisini çekmekte yetersiz kalabilmektedir. Kitap başlığının konuyu daha geniş bir çerçevede ifade etmesi, gerekirse bir alt başlıkla desteklenmesi uygun olmaktadır.
Tezden Üretilmiş Makaleler ve Telif
Tezin bazı bölümleri daha önce makale olarak yayımlanmışsa, bu bölümlerin kitapta kullanılması derginin telif koşullarına bağlıdır. Bazı dergiler yazarın kendi makalesini kitapta yeniden kullanmasına izin verirken, bazıları bu konuda izin alınmasını istemektedir. Yayımlanmış makalelerin kitapta yer alması durumunda ilgili makaleye atıf yapılması ve gerekli izinlerin alınması gerekmektedir.
Ayrıca Türkiye’de tamamlanan tezler, Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açılmaktadır. Kitabın tezden üretildiğinin önsözde ya da giriş bölümünde belirtilmesi, akademik dürüstlük açısından önem taşımaktadır.
Yayınevi Süreci
Akademik kitap yayımlayan yayınevlerinin önemli bir kısmı, kendilerine gönderilen dosyaları bir değerlendirme sürecinden geçirmektedir. Yayınevleri ayrıca kendi yazım kurallarını, sayfa düzeni şablonlarını ve kaynak gösterme biçimlerini yazarlardan talep edebilmektedir. Bu nedenle kitap dosyası hazırlanmadan önce yayınevinin yazar kılavuzunun incelenmesi, düzenlemelerin bu kılavuza göre yapılması zaman kazandırmaktadır.
Kitap Dosyasında Tutarlılık
Tezden kitaba dönüştürme sürecinde metnin farklı bölümleri farklı zamanlarda yeniden yazıldığı için terim, başlık düzeni ve kaynak gösterme biçiminde tutarsızlıklar ortaya çıkabilmektedir. Kitabın tamamının son bir kez baştan sona okunması, tablo ve şekil numaralarının, metin içi göndermelerin ve kaynakçanın birbiriyle karşılaştırılması gerekmektedir.
Akademik Kitap Editörlüğü
Redaksiyon.Net ekibi tarafından sunulan akademik kitap editörlüğü hizmetinde tezden üretilen kitaplar bölüm bölüm okunmakta, tez diline özgü kalıpların ayıklanması ve bölümlerin yeniden düzenlenmesi için yazara öneriler sunulmaktadır. Dil ve anlatım düzeltmeleri değişiklik izleme ile işaretlenmekte, kitabın bütününü ilgilendiren konular editör raporunda ayrıca belirtilmektedir.
